Statia, één van de drie nieuwe Caribisch Nederlandse ‘gemeenten’, was ooit een florerende zelfvoorzienende handelspost van de West-Indische Compagnie en de kritische schakel in het succes van de handel tussen Europa, Afrika en de Amerika’s. Op het hoogtepunt woonden er 20.000 mensen, waarvan vele ‘free blacks’ – slaven die zich vrijgekocht hadden. Er was een bloeiende landbouw, veeteelt en visserij die de bevolking comfortabel voorzag van de eerste levensbehoeften en men leefde in relatieve weelde die het eiland de bijnaam “Golden Rock” gaf.

De bevolking is ondertussen teruggelopen tot iets meer dan 3.000 mensen en men is net als veel van de rest van de wereld verleidt tot het VS model van ‘consumerism’. Statia voorziet nog slechts minimaal in de eerste levensbehoeften. Vrijwel alle producten in de winkel worden van over zee ingevoerd en de afvalberg groeit gestaag. Een perfect, zeer overzichtelijk en sprekend voorbeeld van een verstoord eco(nomisch)systeem.

Begin 2011 besloot de eilandraad tot een strategisch plan om de weg naar zelfvoorziening te herontdekken. Een enorme uitdaging, tegen de stroom in van de idealen van de moderne industriële wereldeconomie.

Enkele ondernemende Statianen staken van wal en begonnen met initiatieven aan de basis van elke economie: primaire productie. Zo zijn er ondertussen diverse initiatieven voor kleinschalige organisch/ecologische landbouw en veeteelt. Tijdens mijn bezoek in de laatste weken van september bezocht Aardwerk twee van deze bedrijfjes en de Botanical Gardens van STENAPA, de plaatselijke natuurbeschermingsorganisatie en beheerder van Statia’s natuurparken.

STENAPA vormt een brug tussen de biodiversiteit, het behoud van habitat en de kleinschalige voedselproductie. Een relatie die ook in permacultuur gewaardeerd wordt, denk maar aan de bescherming en ontwikkeling van zone 5 (wildernis). De Botanical Gardens heeft een eigen kwekerij voor inheemse planten en biedt een beschermd woongebied voor inheemse planten, dieren en andere organismen.

Congo Preserve is een initiatief van Joshua Spanner. Zijn project is gebaseerd op fruit- en notenbomen. Hoewel hij zelf niet de term ‘permacultuur’ gebruikt, komt zijn aanpak aardig in de richting van een voedselbos.

GreenBlend is een organisch tuinbouwproject van Laurens Duiveman, oorspronkelijk leraar biologie afkomstig uit Europees Nederland. Hij past methoden uit de biologische en bio-dynamische landbouw toe op zijn 4 ha.

Statia kent aanzienlijke uitdagingen. In de jaren ’90 plantte een tuinliefhebber Corellita, een klimplantje uit Mexico met mooie roze bloemen, zeer in trek bij bijen en vlinders. Decoratief en snelgroeiend. Ideaal voor een vrolijk en natuurlijk aanzien van het tuinhek. De plant ontsnapte en verstikt nu vrijwel alle inheemse plantensoorten en vernietigt daarmee ook de habitat van talloze inheemse vogels, reptielen, insecten en amfibieën.

Een andere uitdaging is de beperkte hoeveelheid neerslag. Hoewel de luchtvochtigheid gemiddeld zeer hoog is en het eiland(!) omspoeld is door eindeloos veel (zout) water, valt er weinig regen. De temperatuur van de lucht ligt ruim boven het dauwpunt (temperatuur waarbij waterdamp condenseert) zowel bij dag als bij nacht, in de winter en in de zomer. De bodem is goed doorlatend zodat er zich geen permanente meren of rivieren vormen. Drinkwater komt van de weinige regen die valt en wordt voornamelijk gemaakt uit zeewater door middel van ‘reverse osmosis’ – een proces dat veel (fossiele) energie kost. Ironisch genoeg is Statia de tweede grootste haven van Nederland vanwege het gigantische olieoverslagbedrijf, NuStar een bedrijf uit de VS.

Maar wellicht de grootste uitdaging is de “verslaving” van de bevolking aan het consumenten wereldbeeld die via de supermarkt en de TV de mensen dagelijks overspoelt. Hoewel men eigenlijk beter weet, als men de eigen historie nagaat, wordt er neergekeken op zelf zorgen voor eigen voedsel. Het wordt vaak geassocieerd met ‘slavenarbeid’. Misschien een voor de handliggende associatie maar toch ook verwonderlijk omdat Statia juist van oudsher een ‘bolwerk’ was van voormalige slaven die in hard bevochten vrijheid juist op traditionele Afrikaanse kennis en vaardigheden teruggrepen om onafhankelijk en samenvoorzienend te zijn. Meer ironie?

Een Aardwerk avontuur in permacultuur dat in 2012 vorm gaat krijgen?