De ham/kaasvraag waar zowel het geïnteresseerde publiek als de “deskundige” zich met enige regelmaat mee bezig houden.

Toepegaste wetenschap

Permacultuur heeft een wetenschappelijke aanpak voor het ontwerpen en onderhouden van duurzame lokale gemeenschappen van mensen. Je zou kunnen zeggen dat Permacultuur een toegepaste wetenschap of technologie is: een systematische en praktische toepassing van kennis, met als doel een specifiek probleem op te lossen.

Als zodanig is Permacultuur net als alle wetenschap onderhevig aan voortschrijdend inzicht.

Permacultuur is multidisciplinair, maar vindt haar grootste inspiratie in de biologie, met name in de systeemecologie. Het gaat daarbij om het bestuderen van de levende (biotische) en niet-levende (abiotische) elementen op een specifieke plaats (biotoop) en de relaties die deze elementen met elkaar aangaan. We hebben een specifiek doel bij deze studie: het optimaliseren van lokaal beschikbare elementen ten behoeve van de voorziening van het levensonderhoud van de mensen in het systeem onder studie. De oplossing ligt in het optimaliseren van de plaatsing van de diverse elementen, het ter plekke sluiten van kringlopen en het eventueel vervangen van elementen door elementen die effectiever kunnen bijdragen aan de behoefte aan levensonderhoud.

Wat betreft levensonderhoud kijkt Permacultuur in de eerste plaats – maar niet uitsluitend – naar de behoefte aan gezonde voeding, bouwmaterialen, energie-opslag, gezond water, vezels en organische stoffen die de vruchtbaarheid van het systeem zelf bevorderen. Bij de invulling van de oplossing maakt Permacultuur een aantal ethische keuzes: vertroetel de aarde, koester de mensen en deel de weelde. Hoewel in de natuur allerlei strategieën bestaan voor het voorzien in de eigen levensbehoeften, maakt Permacultuur dus een bewuste keuze voor het coöperatieve en sociaal-democratische/altruïstische model.

Actie en reactie

Permacultuur is in de jaren ’70 van de 20ste eeuw ontstaan in Australië, in eerste instantie als reactie op problemen met de industrialisatie van de landbouw. Tussen 1960 en 1980 rolde de “groene revolutie” uit over de wereld. Een betere naam is wellicht de “zwarte revolutie”, want met de “groene revolutie” vond de overvloedig vloeiende aardolie uit die tijd voor het eerst zijn weg in een tot dan toe onontgonnen sector van de economie. Om het grootverbruik van olie in de landbouw mogelijk te maken moesten boeren grote velden met hetzelfde gewas planten om “rendabel” olieslurpende machines te kunnen inzetten. Dat bracht de noodzaak met zich mee om kunstmatig te bemesten omdat de voedingsstoffen niet meer in een korte kringloop terugkwamen op de akker – zoals in een kleinschalig gemengd bedrijf. Voor de productie van de kunstmeststoffen kon veel aardgas worden verbruikt in de productie ervan. De grootschalige monocultuur akkers waren een gedekte tafel voor schimmels, bacteriën, insecten, knaagdieren en andere plagen. Een ideale markt voor kunstmatige bestrijdingsmiddelen, die o.a. ook van aardolie gemaakt werden. Enfin, het idee zal duidelijk zijn…

In deze context grepen Bill Mollison en David Holmgren terug/vooruit op kleinschalige landbouw door voedselproductie weer in de directe omgeving van de gebruiker te plaatsen, in hun eigen biotoop: de achtertuin, het balkon, de buurtmoestuin. Een eeuwenoude en cultuuroverspannende traditie die zij vanuit het perspectief van systeemecologie opnieuw vormgaven als Permacultuur. De inzet daarbij was onder andere ook de benodigde energie voor voedselproductie terug te brengen tot een niveau waarbij het gebruik van fossiele brandstoffen weer overbodig werd.

Arbeid en energie

Recente kritiek, niet alleen in Nederland, lijkt zich vooral te richten op de indruk die Bill Mollison en anderen wel eens wekken dat Permacultuur voedsel kan produceren zonder dat mensen zelf mee werken in het Permacultuursysteem dat voor/door hen is ontworpen. Dit raakt IMHO direct de ethische keuzes die Permacultuur maakt.

Een productief systeem waarin de mens zelf niets bijdraagt in de zin van arbeid of energie maar er wel de vruchten van plukt en opeet is roofbouw en gedoemd tot catastrofale ineenstorting. Dat kunstje kun je overal zien in de industriële geglobaliseerde wereld om ons heen. In plaats daarvan kiest Permacultuur voor een optimale inzet van menselijke arbeid om optimaal en duurzaam van de opbrengst te kunnen genieten en de overvloed van het eigen systeem te delen met anderen.

Sommige critici laten zich verleiden tot een vergissing van schaal, welke verborgen zit in het gebruik van aardolie als energiebron voor machines. Men wijst naar de eenzame boer in zijn tractor, die in zijn uppie toch maar mooi de hele akker in een dag omploegt. Dan wijst met verwijtend naar de noeste “slavenarbeid” van diegenen die met de hand “onkruid” wieden: zie je wel, Permacultuur is veel meer werk.

OK, zullen we eens een vergelijking doen wat het meeste werk kost? Werk is arbeid is energie. Hoeveel energie heeft een mens nodig die een dag zware arbeid op het land doet. Diverse bronnen middelend kom ik op ongeveer 13 MJ (megajoules) op een dag. Een tractor die een hele dag aan het werk is op het land verbruikt ongeveer 200 liter diesel. De energie die daarin zit is ongeveer 7460 MJ. Dat betekent dus dat die ene boer eigenlijk zo’n 574 mensen aan het werk heeft op zijn akker. Ongetwijfeld is er van alles aan te merken op dit voorbeeld, maar het geeft in ieder geval de orde van grootte aan die verstopt zich in de mechanisatie van de landbouw en de bescheiden input van mensen in hun eigen kleinschalige lokale voedselvoorziening.

Diversiteit

De essentie van Permacultuur zit in maatwerk oplossingen voor specifieke situaties, in diversiteit en het optimaliseren van het marginale. Aan de randen gebeuren de spannende, leuke, creatieve dingen. Misschien zonder direct en rechtstreeks nut maar altijd zinvol in het repertoire ter bevordering van een comfortabel en bevredigend leven op aarde.

Permacultuur zal ook zeker nooit neerkijken op mensen die vanuit passie, liefde en overtuiging op een praktische wijze zelf een alternatief ontwikkelen voor industriële landbouw. Dat is alleen maar winst. Permacultuur onderschrijft uit de aard der zaak het Earth Charter waarin o.a. sociale gerechtigheid en democratische besluitvorming als minimum zijn vastgelegd. Permaculturisten zijn een warme open gemeenschap die erop gespitst is haar weelde met de wereld te delen.

Permacultuur is een werkwoord

Wie zich aangesproken voelt tot de ethiek van coöperatie, kleinschalig leven met respect voor natuur en medemens is altijd van harte welkom. Permacultuur is vooral een kwestie van doen, maar ook van observatie, reflectie en bijsturing. Het is ten slotte ook een serieuze toegepaste wetenschap. Een wetenschap waar iedereen aan mee kan doen. Want laten we wel zijn: de mooiste, beste, diepste ontdekkingen in de wetenschap ontstonden door mislukte experimenten, toevalligheden en de passie van echte liefhebbers (de amateurs!).