Het BBC One programma Bang! Goes The Theory deed een gepassioneerde proef: hoeveel fietsers moeten zich in het zweet fietsen om de energie op te wekken voor een 3 minuten douche van een persoon. Het volgende filmpje is het resultaat.
Het resultaat: 78 peddelaars op één doucher – een warmwater installatie van 8kW. Kun je je het Droste-effect voorstellen? Want deze peddelaars willen natuurlijk ook douchen.
Stadslandbouw is voedselvoorziening die dicht bij de gebruikers ligt, kleinschaliger dan industriële landbouw en vanwege die kleinschaligheid en nabijheid ook methoden vereist die veiliger en duurzamer zijn.
Permacultuur biedt oplossingen voor stadslandbouw door de aanpak vanuit het systeemdenken. De zelfde methoden die gebruikt worden bij het ontwerpen van individuele en buurtgerichte voedselvoorziening worden met succes toegepast op stedelijke schaal in stadslandbouw. Voorbeelden daarvan zijn onder meer te vinden in Australië, Cuba en de Verenigde Staten.
Permacultuur ontwerpt niet alleen duurzaam productieve teeltsystemen. Ze ontwerpt ook de sociale, economische, logistieke en financiële systemen die daar bij horen.
Permacultuur kan op een efficiënte en duurzame manier een substantiële bijdrage leveren aan voedselvoorziening en welzijn met grote diversiteit en veerkracht. Hierbij vullen individuele, buurt, wijk, stedelijke, regionale, landelijke en globale systemen naadloos op elkaar aan.
Een fotoimpressie van Ellen Ehv:
Afgelopen zondag 1 november 2009 vond de tweede PermaBlitz in Eindhoven plaats.
Gastgevers Mary-Ann en Hans wonen aan de rand van de stad met uitzicht op een landlijk natuurgebied. Ze wilden graag iets met kruiden want ze zijn kookliefhebbers. De tuin levert een boel snoei- en bladafval, dus je zou een compostbak verwachten. Die was er nog niet. Gaan we ook bouwen. De tuin is aan twee zijden begrensd door een houtwal met o.a. wilgen en berken. Door snoeien en dunnen is er een flinke berg stammen en takken ontstaan. Er wordt in het huis geen houtkachel gestookt. Het hout heeft daardoor geen lokale bestemming. Onze suggestie: enten met eetbare paddestoelen.
Met dit plan gingen we aan de slag. Op zondag 1 november meldden zich 9 vrijwilligers van o.a. Transition Town Eindhoven en Aardwerk. Ook de gastgevers zelf pakten enthousiast mee aan.
‘s Ochtends werd vooral gebouwd aan de kruidenspiraal. Meestal wordt de kruidenspiraal gebouwd van stenen. In deze tuin is echter zoveel bruikbaar hout voorhanden dat we in plaats van het gebruikelijke materiaal dát gebruikt hebben. Er werd flink gezaagd om de stammen tot handzame bouwstenen om te toveren.
De kruidenspiraal is rond van omtrek en een plantbed loopt in een spiraal naar een hoogte van ongeveer 80-90 cm. Hierdoor ontstaan er allerlei microklimaten, van droog tot nat, van warm tot koel, van licht tot schaduw. De doorsnede is twee keer de armlengte van de gebruikers, dus je kunt overal bij zonder in op het plantbed te hoeven stappen. De keuze en plaatsing van de kruiden zijn afgestemd op de eisen die de planten stellen: sappige vochtminnende planten onderaan en aan de koele achterkant; mediterrane planten bovenop aan de zonnige kant.
Het geheel werd ook nog ingezaaid met klaver en afgedekt met bladafval om de bodem te vertroetelen en te beschermen met een voedende mulch.
Na een heerlijke lunch, verzorgd door Mary-Ann werd begonnen aan het bouwen van een compostbak. Hiervoor werd een koel en beschaduwd plekje uitgekozen, naast het kippenhok en in de buurt van de bamboehaag. Van takken en twijgen werden drie wanden gevlochten om de composthoop aan het zicht te onttrekken en ook als groeimuur voor klim- en klauterplanten als hop en Oost Indische kers. De composthoop voedt meteen de bamboehaag en neemt overtollige kippenmest op. Alles lekker dicht bij de hand. Bladafval hoeft ook niet meer afgevoerd te worden en compost voor de tuin hoeft niet meer aangevoerd te worden. Lokale kringlopen zijn met deze PermaBlitz weer een beetje beter gesloten.
Als toegift werden met oesterzwammenbroed enkele afgezaagde stammen uit de houtwal geënt met broedpluggen van Groene Takken. Het mycelium van oesterzwammen groeit graag in niet-aromatisch hout zoals wilgen, berken en eiken. Na ongeveer een jaar heeft het zich voldoende ontwikkeld in het dode hout dat er sporenlichamen ontstaan, wat wij herkennen als paddestoelen. De oesterzwam eet de boom op en wij kunnen de oesterzwammen eten. Zo eten wij indirect de boom op die anders onverteerbaar voor ons is.
De PermaBlitzers houden winterpauze. In maart 2010 gaan we weer verder.
Mulch is een Engels woord. Veel mensen twijfelen over de uitspraak. Klinkt ongeveer als “multsj”. Hieronder een geluidsfragment:
Mulchen is een imitatie van wat er in een natuurlijk bos of oerwoud gebeurt. Er zijn daar geen kabouters die afgevallen blaadjes, dode takken, planten, dieren en dergelijk weghalen en ergens anders op een hoop vegen (composthoop). Het dode spul blijft liggen waar het valt, verteert ter plekke en dient als voeding van de (volgende generatie) planten, dieren, schimmels en bacteriën. Efficiënt, zonder geleur of inzet van onnodige energie en tijd.
Als er een keuze is, verdient mulchen de voorkeur boven composteren. Daarvoor moet dan wel in het ontwerp van de tuin rekening worden gehouden met het voorzien in voldoende verteerbaar materiaal op de plaatsen waar dat nodig is. Een investering van organisch materiaal om een dergelijk ontwerp op te starten is normaal en te verantwoorden als de te verwachten opbrengst aan mulch de investering overtreft binnen afzienbare tijd.
In 1980 schreef Gertrud Frank een fraai en zeer praktisch boek, dat in 1982 in het Nederlands verscheen onder de titel “Een gezonde tuin door mengcultuur”.
Een belangrijk onderdeel van haar techniek is het bij elkaar plaatsen van verschillende soorten planten die elkaar ondersteunen en samen een betere opbrengst geven dan elk afzonderlijk. Ook een bekend principe in permacultuur.
Haar conclusie uit jarenlang experimenteel tuinieren is: “Er zijn slechts weinig planten die in combinatie verkeerd op elkaar inwerken.” Daardoor volstaat ze met het vermelden van ongunstige, te vermijden combinaties:
De ham/kaasvraag waar zowel het geïnteresseerde publiek als de “deskundige” zich met enige regelmaat mee bezig houden.
Permacultuur heeft een wetenschappelijke aanpak voor het ontwerpen en onderhouden van duurzame lokale gemeenschappen van mensen. Je zou kunnen zeggen dat Permacultuur een toegepaste wetenschap of technologie is: een systematische en praktische toepassing van kennis, met als doel een specifiek probleem op te lossen.
Als zodanig is Permacultuur net als alle wetenschap onderhevig aan voortschrijdend inzicht.
Permacultuur is multidisciplinair, maar vindt haar grootste inspiratie in de biologie, met name in de systeemecologie. Het gaat daarbij om het bestuderen van de levende (biotische) en niet-levende (abiotische) elementen op een specifieke plaats (biotoop) en de relaties die deze elementen met elkaar aangaan. We hebben een specifiek doel bij deze studie: het optimaliseren van lokaal beschikbare elementen ten behoeve van de voorziening van het levensonderhoud van de mensen in het systeem onder studie. De oplossing ligt in het optimaliseren van de plaatsing van de diverse elementen, het ter plekke sluiten van kringlopen en het eventueel vervangen van elementen door elementen die effectiever kunnen bijdragen aan de behoefte aan levensonderhoud.
Wat betreft levensonderhoud kijkt Permacultuur in de eerste plaats – maar niet uitsluitend – naar de behoefte aan gezonde voeding, bouwmaterialen, energie-opslag, gezond water, vezels en organische stoffen die de vruchtbaarheid van het systeem zelf bevorderen. Bij de invulling van de oplossing maakt Permacultuur een aantal ethische keuzes: vertroetel de aarde, koester de mensen en deel de weelde. Hoewel in de natuur allerlei strategieën bestaan voor het voorzien in de eigen levensbehoeften, maakt Permacultuur dus een bewuste keuze voor het coöperatieve en sociaal-democratische/altruïstische model.
Permacultuur is in de jaren ’70 van de 20ste eeuw ontstaan in Australië, in eerste instantie als reactie op problemen met de industrialisatie van de landbouw. Tussen 1960 en 1980 rolde de “groene revolutie” uit over de wereld. Een betere naam is wellicht de “zwarte revolutie”, want met de “groene revolutie” vond de overvloedig vloeiende aardolie uit die tijd voor het eerst zijn weg in een tot dan toe onontgonnen sector van de economie. Om het grootverbruik van olie in de landbouw mogelijk te maken moesten boeren grote velden met hetzelfde gewas planten om “rendabel” olieslurpende machines te kunnen inzetten. Dat bracht de noodzaak met zich mee om kunstmatig te bemesten omdat de voedingsstoffen niet meer in een korte kringloop terugkwamen op de akker – zoals in een kleinschalig gemengd bedrijf. Voor de productie van de kunstmeststoffen kon veel aardgas worden verbruikt in de productie ervan. De grootschalige monocultuur akkers waren een gedekte tafel voor schimmels, bacteriën, insecten, knaagdieren en andere plagen. Een ideale markt voor kunstmatige bestrijdingsmiddelen, die o.a. ook van aardolie gemaakt werden. Enfin, het idee zal duidelijk zijn…
In deze context grepen Bill Mollison en David Holmgren terug/vooruit op kleinschalige landbouw door voedselproductie weer in de directe omgeving van de gebruiker te plaatsen, in hun eigen biotoop: de achtertuin, het balkon, de buurtmoestuin. Een eeuwenoude en cultuuroverspannende traditie die zij vanuit het perspectief van systeemecologie opnieuw vormgaven als Permacultuur. De inzet daarbij was onder andere ook de benodigde energie voor voedselproductie terug te brengen tot een niveau waarbij het gebruik van fossiele brandstoffen weer overbodig werd.
Recente kritiek, niet alleen in Nederland, lijkt zich vooral te richten op de indruk die Bill Mollison en anderen wel eens wekken dat Permacultuur voedsel kan produceren zonder dat mensen zelf mee werken in het Permacultuursysteem dat voor/door hen is ontworpen. Dit raakt IMHO direct de ethische keuzes die Permacultuur maakt.
Een productief systeem waarin de mens zelf niets bijdraagt in de zin van arbeid of energie maar er wel de vruchten van plukt en opeet is roofbouw en gedoemd tot catastrofale ineenstorting. Dat kunstje kun je overal zien in de industriële geglobaliseerde wereld om ons heen. In plaats daarvan kiest Permacultuur voor een optimale inzet van menselijke arbeid om optimaal en duurzaam van de opbrengst te kunnen genieten en de overvloed van het eigen systeem te delen met anderen.
Sommige critici laten zich verleiden tot een vergissing van schaal, welke verborgen zit in het gebruik van aardolie als energiebron voor machines. Men wijst naar de eenzame boer in zijn tractor, die in zijn uppie toch maar mooi de hele akker in een dag omploegt. Dan wijst met verwijtend naar de noeste “slavenarbeid” van diegenen die met de hand “onkruid” wieden: zie je wel, Permacultuur is veel meer werk.
OK, zullen we eens een vergelijking doen wat het meeste werk kost? Werk is arbeid is energie. Hoeveel energie heeft een mens nodig die een dag zware arbeid op het land doet. Diverse bronnen middelend kom ik op ongeveer 13 MJ (megajoules) op een dag. Een tractor die een hele dag aan het werk is op het land verbruikt ongeveer 200 liter diesel. De energie die daarin zit is ongeveer 7460 MJ. Dat betekent dus dat die ene boer eigenlijk zo’n 574 mensen aan het werk heeft op zijn akker. Ongetwijfeld is er van alles aan te merken op dit voorbeeld, maar het geeft in ieder geval de orde van grootte aan die verstopt zich in de mechanisatie van de landbouw en de bescheiden input van mensen in hun eigen kleinschalige lokale voedselvoorziening.
De essentie van Permacultuur zit in maatwerk oplossingen voor specifieke situaties, in diversiteit en het optimaliseren van het marginale. Aan de randen gebeuren de spannende, leuke, creatieve dingen. Misschien zonder direct en rechtstreeks nut maar altijd zinvol in het repertoire ter bevordering van een comfortabel en bevredigend leven op aarde.
Permacultuur zal ook zeker nooit neerkijken op mensen die vanuit passie, liefde en overtuiging op een praktische wijze zelf een alternatief ontwikkelen voor industriële landbouw. Dat is alleen maar winst. Permacultuur onderschrijft uit de aard der zaak het Earth Charter waarin o.a. sociale gerechtigheid en democratische besluitvorming als minimum zijn vastgelegd. Permaculturisten zijn een warme open gemeenschap die erop gespitst is haar weelde met de wereld te delen.
Wie zich aangesproken voelt tot de ethiek van coöperatie, kleinschalig leven met respect voor natuur en medemens is altijd van harte welkom. Permacultuur is vooral een kwestie van doen, maar ook van observatie, reflectie en bijsturing. Het is ten slotte ook een serieuze toegepaste wetenschap. Een wetenschap waar iedereen aan mee kan doen. Want laten we wel zijn: de mooiste, beste, diepste ontdekkingen in de wetenschap ontstonden door mislukte experimenten, toevalligheden en de passie van echte liefhebbers (de amateurs!).
JK Rowling, succesvol schrijfster verhaalt met passie haar ervaringen, het nut van falen (falen=leren), de kracht en verantwoordelijkheid van de verbeelding. Ze spreekt vers afgestudeerden van eliteschool Harvard toe en is er zich zichtbaar van bewust dat een groot deel van haar boodschap langs haar publiek wegglibbert als olie over teflon.
En hoe beter zo’n speech te beginnen met “President Faust…”
J.K. Rowling Speaks at Harvard Commencement from Harvard Magazine on Vimeo.
Tijdens de Dutch Design Week bieden enkele bewoners van de Ventoseflat in Eindhoven een alternatieve programmering met als thema “Wat ik echt kwijt wil”.
Aardwerk zal met een aantal microtuinen demonstreren hoe je op de vierkante decimeter groenten en kruiden kunt kweken en zelf je keukenafval kan verwerken tot een vruchtbare voedingsbodem voor gezond eten.
Details van het programma en openingstijden volgen.
Na een week of zes trok de locatie van onze eerste PermaBlitz in Eindhoven flink wat belangstelling tijdens een straatfeest. Ellen maakte de volgende impressie.
Hoewel eenvoudig van ontwerp is duidelijk te zien dat de inbreng van een laag organisch materiaal en de afdekking met een permanente mulch al een hele verbetering heeft teweeggebracht in de vruchtbaarheid van deze achtertuin. In plaats van “onkruid” groeien er nu allerlei groenten en fruitplanten die het kennelijk naar de zin hebben.
Niet te zien op de foto maar een stuk minder geslaagd is de composthoop. Bij nader inzien was de locatie van de hoop niet goed en is er te weinig organisch materiaal in terecht gekomen, waardoor o.a. de hoop sterk is uitgedroogd en de mestpieren een beter heenkomen zochten in het ernaast gelegen plantbed.
Aardwerk organiseert komend voorjaar weer PermaBlitzen in Eindhoven. Iedereen die meedoet stelt de eigen tijd gratis ter beschikking. Om PermaBlitz mogelijk te maken is echter nog steeds ook geld nodig. Vindt u het concept van PermaBlitzen belangrijk voor de ontwikkeling van duurzamer en een gezelliger samenleving, overweeg dan een kleine schenking aan Aardwerk om dit werk voort te zetten. U helpt daarmee ook de mensen die wel meedoen maar eigenlijk niet de kosten kunnen dragen.
Andere manieren om PermaBlitz te steunen zijn donaties in-natura van bijvoorbeeld planten, zaden, (schoon) karton en papier, stro, (schoon) bouwhout en puin en natuurlijk uw tijd en expertise – letterlijk: liefdewerk & oud papier. Ook is Aardwerk geïnteresseerd in het (gratis) gebruik van opslagruimten, wekrplaatsen en transportmiddelen.
Voor een donatie in Euro’s kunt u gebruik maken van de donatieknop hier op de Aardwerk website. Voor in-natura donaties graag contact met ons opnemen via email.
Aardwerk organiseert in 2010 een aantal Permaculture Design Certificate cursussen.
De globale planning is de standaard “72 uur in 10 dagen” cursus te doen in maart, mei, juni en september 2010. Locatie (onder voorbehoud): De Kleine Stroom, Heeze, Noord Brabant.
Kosten voor cursus, accommodatie, verblijf en studiematerialen: €954. Eventueel te voldoen in termijnen. Aanmelding kan vanaf nu d.m.v. het overmaken van €200 op ASN bankrekening 70.71.67.108 tnv LP Bakx ovv “Aardwerk PDC cursus xxxxx” – vul voor xxxxx de maand in waarin je de cursus wilt volgen. Vergeet niet je aanmelding per email door te geven, compleet met je eigen contactgegevens. In overleg kunnen kortingen gegeven worden voor eigen accommodatie en studieboek.
Voor wie eerst nog wil proeven aan wat permacultuur eigenlijk is, bestaat de mogelijkheid gratis mee te doen met een PermaBlitz in Eindhoven.
In het kader van de Dutch Design Week zal Aardwerk i.s.m. bewonersvereniging Ventose van 15 t/m 27 oktober 2009 enkele permacultuuractiviteiten organiseren in de Ventoseflat.
Zodra er meer bekend is over deze activiteiten melden we dit op deze web site.
Zo juist een lezing bijgewoond van Dayna Baumeister, mede-oprichtster van het Biomimicry Guild. Ter gelegenheid van de opening van het Eindhovense ICSE, op de hoek van de straat waar ik woon.
Een heel inspirerend verhaal. Dayna plaatst de mens en onze moderne wereld scherp in het perspectief van 4.5 miljard jaar aarde en 3.7 miljard jaar leven op aarde. Biomimicry is voor industriëel ontwerp zo ongeveer wat permacultuur is voor land- en tuinbouw. Zonder al te veel verrassing komt dat natuurlijk uit de hoek van de biologie.
Biomimicry kijkt naar hoe (de rest van) de natuur het aanpakt. De ontwerpprincipes van de natuur:
Lijkt dat op de permacultuurprincipes of niet?
En alles komt samen in het streven naar het scheppen van de voorwaarden die (meer) leven bevorderen.
Zie verder: Biomimicry Insititute en AskNature voor meer inspiratie en informatie. Of zoals Dayna Baumeister het formuleerde: ga naar buiten, haal diep adem en luister naar de natuur.
Bekijk de TED lezing van Janine Benyus voor meer inspiratie.
Wat is Earth Overshoot Day?
De aarde produceert in één jaar een zekere hoeveelheid materialen (o.a. biomassa). De wereldbevolking verbruikt in één jaar een zekere hoeveelheid materialen. Bereken wat verbruik en productie per dag is. Tel dan het aantal dagen waarin de wereldbevolking de productie van dan jaar opmaakt. Sinds 1986 verbruikt de wereldbevolking meer dan de aarde in één jaar kan produceren. De dag waarop deze trieste mijlpaal bereikt wordt, heet Earth Overshoot Day – de Dag van de Onduurzaamheid. Vorig jaar was dat 23 september. Dit jaar wordt het…
De rest van het jaar teren we in op het ecologische kapitaal van de aarde… nu voor de 23ste keer.
