Duurzaamheid

De dag van de Duurzaamheid: 09-09-09.

Wat is dat eigenlijk: “duurzaamheid”?

Wikipedia laat zich diplomatiek uit en zegt:

Duurzaam kan verwijzen naar:

duurzaam (tijdsduur) – van lange duur; van een product: dat lang meegaat.

duurzaam (ontwikkeling) – van een proces: dat permanent kan worden toegepast omdat het de aarde niet uitput; van een product: dat gemaakt wordt met een productiemethode die in deze zin duurzaam is.

Duurzaam heeft dus enerzijds iets te maken met tijd, tijdschaal en tijdperceptie. Anderzijds gaat het om een keuze voor het eigen voortbestaan op het niveau van individu, gezin, gemeenschap, mensheid. Een begrip met veel speling in de betekenis en toepassing ervan. Duurzaamheid is een verwijzing naar het geheel van duurzame dingen en gedragingen.

Duurzaamheid en permacultuur

Vanuit de permacultuur kijken we naar duurzaamheid door de bril van systeemecologie. Een systeem is duurzaam wanneer het over langere tijd (denk aan honderden tot duizenden jaren) in essentie een zelfde identiteit en karakter behoud waarbij de samenstellende elementen voortdurend in beweging zijn. Het is een stabiel patroon in een dynamisch milieu. Duurzaamheid is dynamisch!

Een (eco)systeem kan duurzaam zijn juist omdat het in staat is te reageren op veranderingen in het milieu en daarbij, met gebruikmaking van de onmiddellijke omgeving, het eigen karakter, vorm en functioneren in stand te houden.

Lokale kringlopen van materialen zijn essentieel voor het realiseren van duurzaamheid.

Duurzame energie bestaat niet

Energie is onderworpen aan de wetten van thermodynamica. Energie beweegt zich altijd van een meer geordende toestand (zeg voor het gemak: warm en geconcentreerd) naar een minder geordende toestand (zeg: koud en meer verspreid). Het is een onomkeerbare en onvermijdelijke eigenschap van ons universum – niet onderhevig aan democratische besluitvorming of bedrijfsplanning. De kunst is om energie zo lang en zo langzaam mogelijk door een systeem te leiden om er zo veel mogelijk van te genieten.

De industriële aanpak is grootschalig waarbij energie vaak met grof geweld verbruikt wordt, zoals in de verbrandingsmotor van uw auto. Heeft het eenmaal geknald dan is de energie onherroepelijk verbruikt. Wat rest is warmte en ravage. Door herhaling kun je voortdurend energie omzetten in arbeid. Dat is wat gebeurt in de motor van uw auto en dat vraagt een voortdurende aanvoer van brandstof.

In de levende natuur is de aanpak iets subtieler. In zo klein mogelijke stapjes wordt een brandstof, bijvoorbeeld suiker, omgezet in arbeid door het één voor één verplaatsen van elektronen. Bij dat proces komst steeds een heel klein beetje energie vrij, wat meteen opgeslagen wordt in een soort batterijtjes die de energie brengen naar plekken waar het gebruikt wordt om bijvoorbeeld een spier te laten samentrekken, een signaal van het oog naar de hersenen te vervoeren of om de informatie van een DNA molecuul om te toveren tot insuline, een celwand of meer DNA. Energie beweegt zich in uiterst kleine stapjes, soms duizenden per seconde, door een levend organisme op zijn weg van lichtenergie (van de zon) naar warmte die weer aan de omgeving afgegeven wordt.

Duurzame energie is schijn

Niettemin lijkt energie niet op te raken in onze wereld. Dat komt omdat wij een grote kernreactor vlak in de buurt hebben die al zo’n 5 miljard jaar overvloedig energie over ons uitstort, 24 uur per dag, elke dag opnieuw. Zonder de aanhoudende stroom van verse energie van de zon zou het in korte tijd afkoelen op aarde en zou het leven simpelweg ophouden. Op de schaal van een mensenleven of zelfs op de schaal van de mens als soort lijkt de energievoorraad schier eindeloos. Maar het gebruik ervan is puur éénrichtingsverkeer. Eenmaal gebruikt, valt er niks te “kringlopen”.

Wordt vervolgt…